Hallingdolen

Reportasje

Er det New York-Moskva? Eller Amsterdam-Tokyo?

Er det New York-Moskva? Eller Amsterdam-Tokyo?

Me kan høyre dei stadig vekk. Høgt der oppe. Av og til kan me sjå dei også – eller spora etter dei. Flystripene.

Ein kan kanskje tru at det er flyet på veg frå Oslo til Bergen eller frå Stavanger til Trondheim, men oftare enn du trur er det langvegsfarande som passerer. New York–Moskva, Doha–Houston eller kanskje Amsterdam–Tokyo.

 - Mot nord Qatar Airways si rute frå Doha til Houston flyg av og til over Hallingdal med retning nordvest. Flytypen er eit Airbus A350-1000 XWB med plass til 350 passasjerar. Samstundes kan du sjå SAS si innanriksflyging frå Stavanger til Trondheim som flyg nordaustover, ofte eit Bombardier CRJ900 med plass til 90 passasjerar.

Mot nord: Qatar Airways si rute frå Doha til Houston flyg av og til over Hallingdal med retning nordvest. Flytypen er eit Airbus A350-1000 XWB med plass til 350 passasjerar. Samstundes kan du sjå SAS si innanriksflyging frå Stavanger til Trondheim som flyg nordaustover, ofte eit Bombardier CRJ900 med plass til 90 passasjerar.

Denne reportasjen starta med ein fascinasjon for stripene på himmelen, som blir liggande att lenge etter at flya har passert. Av og til skaper dei interessante mønster. Men kven er dei og kor er dei på veg?

– Høyrer du?

Det durar over hustaket på Skaga i Gol. Asle Børtnes myser mot den blå himmelen mellom kvite skyer.

– Det er nok eit Bombardier Dash 8, eit propellfly som kjem får ein av dei små flyplassane på Vestlandet. Dei flyg lågt og det er difor me høyrer dei så godt. Men det lagar ikkje striper i den høgda, fortel han.

Sindre Thoresen Lønnes - Rett over hovudet Medan du kvilar i stova er det kanskje nokon som er på veg frå Riga til Bergen. Denne flyginga kryssar ofte Hallingdal frå aust mot vest. Det er mellom anna Wizz Air som flyg ruta med eit Airbus 320 med opptil 180 passasjerplassar.

Rett over hovudet: Medan du kvilar i stova er det kanskje nokon som er på veg frå Riga til Bergen. Denne flyginga kryssar ofte Hallingdal frå aust mot vest. Det er mellom anna Wizz Air som flyg ruta med eit Airbus 320 med opptil 180 passasjerplassar.Foto: Sindre Thoresen Lønnes

LES OGSÅ: Bla i heile den lekre reportasjen i Haustmagasiner her

Me tek turen inn i stova. Asle finn fram iPaden kor han har full oversikt.

– Eg har alltid vore interessert i fly, men det var fyrst då eg oppdaga appen Flight24 at eg verkeleg kunne følgje med, fortel han.

Se dette bildet i full størrelse
Sindre Thoresen Lønnes - Mot sørvest Ser du eit fly som går i retning sør – sørvest kan det vere KLM si rute frå Tokyo til Amsterdam. Flytypen er eit Boeing 777 med plass til mellom 305 og 550 passasjerar. Frå aust mot vest kjem SAS si rute mellom Stockholm og Bergen, ofte med eit Boeing 737 med plass til 220 passasjerar.

Mot sørvest: Ser du eit fly som går i retning sør – sørvest kan det vere KLM si rute frå Tokyo til Amsterdam. Flytypen er eit Boeing 777 med plass til mellom 305 og 550 passasjerar. Frå aust mot vest kjem SAS si rute mellom Stockholm og Bergen, ofte med eit Boeing 737 med plass til 220 passasjerar.Foto: Sindre Thoresen Lønnes

Se dette bildet i full størrelse
 - Fast innslag Eit langdistansefly som av og til flyg over Hallingdal i retning mot nordvest er Norwegian si rute mellom Oslo og Oakland/San Francisco. Flytypen er eit Boeing 787 «Dreamliner» som tek opptil 310 passasjerar.

Fast innslag: Eit langdistansefly som av og til flyg over Hallingdal i retning mot nordvest er Norwegian si rute mellom Oslo og Oakland/San Francisco. Flytypen er eit Boeing 787 «Dreamliner» som tek opptil 310 passasjerar.

.

Det myldrar av gule fly på skjermen. Dei flyg på kryss og tvers av verda. Over Europa er det stappfullt.

– Eg har teke nokon bilete av flystriper dei siste åra. Kan du hjelpe meg å finne ut kva for fly det kan vere? spør eg.

– Oi, no spør du vanskeleg. Det er lett å sjå kva som flyg over oss her og no, men å sjå attende i fortida, er eg ikkje kar om, smiler Asle.

– Men om me veit himmelretninga går det kanskje an å finne nokon ruter som flyg den vegen?

 - Entusiast Asle Børtnes frå Gol har vore interessert i fly så lenge han kan hugse. Interessa vart ikkje mindre då han fann appen flight24 som syner kva fly som er i lufta over heile verda.

Entusiast: Asle Børtnes frå Gol har vore interessert i fly så lenge han kan hugse. Interessa vart ikkje mindre då han fann appen flight24 som syner kva fly som er i lufta over heile verda.

Me set oss godt til rette i sofaen og begynner jakta.

Kva for fly som flyg over oss endrar seg frå dag til dag. Og sjølv om du ser flystripene like over deg, kan det hende dei har reist med vinden.

– Sjølv om du ser flystripene frå Hallingdal kan det hende flya går så høgt at dei er ved svenskegrensa når du ser dei i horisonten, fortel Asle.

Det er altså sjeldan flya er rett over Hallingdal, med mindre dei kryssar rett over hovuda våre.

– Eg kan jo ikkje så mykje om dette, men eg veit at flya følgjer korridorar som er bestemt på førehand. Difor kan det vere at eit langdistansefly frå Midtausten til USA er synleg frå Hallingdal ein dag, men flyg over Finnmark den neste, seier Asle.

Se dette bildet i full størrelse
Privat - Pilot Pål Arve Halstensgård.

Pilot: Pål Arve Halstensgård.Foto: Privat

Ein som kan meir om flygrafikken er Pål Arve Halstensgård (53) frå Gol. Han har arbeidd 23 år i luftfarten, 17 av dei som pilot i SAS og Braatens. Der flaug han eit Boeing 737 passasjerfly, både innanriks og i Europa.

– Luftfartssystemet er eit rutenett som går på kryss og tvers i luftrommet. Det er ikkje geografisk forankra, fortel han.

Det er eit føretak i Brussel, kalla Eurocontrol, som tildeler flyrutene. Flyselskapa ber om ei rute og Eurocontrol køyrer ønsket gjennom eit datasystem. Rutestrukturen vert endra frå dag til dag, og ofte påverka av vêr og vind.

– Flyselskapa ønsker alltid dei mest gunstige rutene. Gjerne der dei kan følgje jetstraumar og få medvind. Det vert ofte eit kompromiss mellom faste ruter og der vindane gir mest fart. Alle vil jo inn der det er medvind, men det er ikkje plass til alle, seier Halstensgård.

Difor er det ofte heilt tilfeldig når flya og flystripene er synlege frå Hallingdal.

Det er reglar som seier kor nær kvarandre flya kan gå. For å få flest mogeleg fly inn i dei same korridorane, er den vertikale avstanden rekna til 1000 fot (333 meter), og den horisontale avstanden fem nautiske mil (9,26 kilometer).

– Når flya kryssar Atlanteren er avstanden endå større fordi det ikkje er radardekning der for flygeleiarane, seier Halstensgård.

– Kva er det som gjer at me ser flystriper?

– Flystripene er kondensstriper. Når drivstoffet brenn, kjem det vassdamp ut i lufta. Om stripene er synlege, er bestemt av temperatur og luftfukt. Det varierer i kva høgde dei oppstår, men det må vere mindre enn 57 minusgrader på utsida av flyet. I kulda vert det varme, fuktige utsleppet frå flyet avkjølt til iskrystallar. Kondensstriper kan også oppstå frå virvlar ved flyvengespissen, men dei forsvinn ganske raskt, forklarar han.

På dei neste sidene kan du sjå bilete av flystriper fotografert frå Hallingdal. Sidan bileta vart fotografert lenge før ideen til denne reportasjen fann stad, kan me ikkje nøyaktig stadfeste flytypen og selskapet. Men at desse flya frå tid til annan flyg over oss er ganske sikkert.

 - 1400 personar over gol På veg søraustover kjem Emirates si langdistanseflyging mellom San Francisco–Dubai. Fly- typen er eit Airbus A380, eit passasjerfly med to komplette etasjar, også kalla ein «superjumbo». Det kan frakte opptil 850 passasjerar. I same himmelretning flyg også flyselskapet Ethihad med ruta Chicago–Abu Dhabi. Dei brukar eit Boeing 777-300ER som tek opptil 550 passasjerar.

1400 personar over gol: På veg søraustover kjem Emirates si langdistanseflyging mellom San Francisco–Dubai. Fly- typen er eit Airbus A380, eit passasjerfly med to komplette etasjar, også kalla ein «superjumbo». Det kan frakte opptil 850 passasjerar. I same himmelretning flyg også flyselskapet Ethihad med ruta Chicago–Abu Dhabi. Dei brukar eit Boeing 777-300ER som tek opptil 550 passasjerar.

 - Mylder Appen flight24 syner kva fly som er i lufta over heile verda. Der kan ein følgje med på kva for fly som susar høgt over oss.

Mylder: Appen flight24 syner kva fly som er i lufta over heile verda. Der kan ein følgje med på kva for fly som susar høgt over oss.

 - Polen Tidleg om morgonen måndag eller fredag kan ein sjå Wizz Air si rute frå Katowice i Polen til Ålesund med retning mot nordvest. Flytypen kan vere eit Airbus A320 med maksimalt 189 passasjerar.

Polen: Tidleg om morgonen måndag eller fredag kan ein sjå Wizz Air si rute frå Katowice i Polen til Ålesund med retning mot nordvest. Flytypen kan vere eit Airbus A320 med maksimalt 189 passasjerar.