Kulinarisk kultur

På restauranten Rumi i Flå får gjestene servert kulturtradisjonar både når det gjeld mat og orientalske teppe.

Gamle-banken i Flå er ikkje til å kjenne att. Bygget har husa alt frå lensmannskontor og bank til fotpleie, og det var nok å ta tak i då Færi og Leo Minai skulle gjera bygget om til restaurant og galleri.

Færi kjem opphavleg frå Iran, og kona Leo kjem frå Bulgaria. Frå slutten av 90-talet har dei med stor suksess drive restaurant i Hønefoss, og det var ikkje planlagt å flytte til Flå.

– Me vart tipsa om Flå av ein fast restaurantgjest. Ho meinte Flå var på veg opp, og at bygda burde ha ein god restaurant, fortel Færi.

Men det skulle gå nokre år før paret gjorde alvor av forslaget. I starten av 2018 selde dei restauranten i Hønefoss. I det heile tatt var dei usikre på om dei ville halde fram med restaurantdrift. Dei farta rundt, både innanlands og utanlands, før dei i fjor sommar vende snuten mot Flå.

– Kona mi har bursdag 21. juli, og ynskte seg ein tur til Flå, smiler Færi. - Her fekk me sjå lokala som nettopp var blitt ledige. Me fall for staden med ein gong, legg han til.

- Det handlar om livskvalitet, seier Leo (f.v.) og Færi Minai om valet om å flytte til Flå. Foto: Caroline Utti

Det er tidkrevjande å drive restaurant, uansett om ein held til i Hønefoss eller i Flå. Men ein sparar mykje tid på å bu i ei bygd, der ein slepp å plagast med rushtrafikk og slikt. Tid ein i staden kan bruke på akkurat det ein vil.

– Det handlar om livskvalitet. Her er det fred og ro. Me bur tett på fjell og natur, og hyggelege folk. Ein lever i eit anna tempo enn i byen.

Så langt ser det ut til at bulgarske rettar gjer suksess i Flå. Bygdefolket og kommunen har teke godt imot dei. I sommar rann det også inn med folk på gjennomreise. Samstundes er det klart at det tek litt tid å etablere seg.

– Sjølv om me har lokale rett ved riksevegen, så det dei lokale som brukar oss mest. Alle dei som køyrer forbi har ikkje heilt oppdaga oss enno.

Det er ikkje berre mat som står på menyen på restaurant Rumi. I kvar ein ledig krok heng også lysekroner for sal. Foto: Caroline Utti

Leo held auge med kjøkkenet medan Færi fortel - om Iran, Bulgaria, mattradisjonar og kulturformidling. Overalt i restauranten heng lysekroner, fat og keramikk. Restaurantverten viser stolt fram galleriet. Gjennom 10 år har han bygd seg opp ei stor samling med mellom anna persiske kelim-teppe. Dei iranske teppa har fargerike mønster, og kvart teppe finst berre i eitt eksemplar. Fleire av dei er mange tiår gamle. Men dei held seg framleis like godt. I samlinga har han også vesker, puffar og putetrekk laga av delar frå elles øydelagde teppe. Færi har lenge hatt mål om å starte utsal - men fyrst måtte han finne eit høveleg galleri.

Artikkelen held fram under annonsen.

Færi Minai har samla persisk kelim, keramikk og anna kunst frå heimlandet Iran gjennom 10 år. No h ar han endeleg opna galleri og utsal i Flå. Foto: Caroline Utti
– Persiske kelim-teppe er unike fordi dei ikkje blir laga meir. Mønstera er laga etter fantasien til den som har vevd det, og såleis finst det berre eitt av kvart enkelt teppe. Foto: Caroline Utti

– Det ligg 10 års arbeid bak dette. Eg har kjøpt inn fortløpande. Samla og samla.

«Men når skal du begynne å selje dei?», spurde far min meg ein gong.

«Når eg finn den rette plassen å gjera det på», svarte eg.

Eg har bladd gjennom ein del magasin med hytteinteriør. Alle hyttene har kelim-teppe.

Såleis bør ein hytteregion som Hallingdal vera ein god marknad for ein teppeseljar, meiner Færi.

På kjøkkenet er det Leo som er sjef. Ho er høgt utdanna innan kokkefaget og dreiv lenge restaurant i heimlandet - med stor suksess, også der. Saman er dei opptekne av å levere eit gjennomarbeidd og truverdig konsept - knytt til både mat og kultur.

– Ikkje halvfabrikata, skyt Leo inn.

Matrettane på menyen har Leo tatt med seg frå Bulgaria. Dei fleste råvarene er rett nok norske, men matlaginga skjer på tradisjonelt, bulgarsk vis.

– I Norge er eit måltid fokusert omkring éin tallerken med mat. To hundre gram biff med poteter og kokt brokkoli, til dømes. I Bulgaria er det vanleg å servere mange småretter, i staden for éin stor rett. Ein får servert biff i Bulgaria også, men som ein del av maten, forklarar paret.

Bjørnelabb

Urta Satureja, eller sar, brukast i ei rekkje bulgarske rettar. Dersom den er vanskeleg å få tak i, kan sar erstattast med til dømes Provencekrydder, eller ein annan urt du likar.

Dette treng du til to svinekjøttkaker:

400 gram kjøttdeig av svin

1 egg

1/2 gul lauk, finhakka

1 ts. tørka sar

1 ts. salt

1 ts. svart pepar

1 ts. cumin

Ost, til dømes Norvegia

Bruk hendene til å blande ingrediensane godt saman i ein bolle. La blandinga stå i kjøleskåp over natta. Form to kjøtkaker, og pakk inn ein ostebit i midten. Steik kakene i steikepanne på høg varme, til dei er gjennomsteikte.

Artikkelen held fram under annonsen.

Paprikasaus

Paprikasaus er mykje brukt i det bulgarske kjøkkenet, og kan lagast på mange ulike måtar - til ulike rettar. Denne sausen passar særleg godt til svinekjøt (som til dømes Bjørnelabb), raudt kjøt og grillmat, eller vegetariske rettar med steikte grønsaker.

Til ca. ein liter saus treng du:

2 store paprika

1 gul lauk

1 stor tomat

2 fedd kvitlauk

4 ss tomatpuré

1 ts. oksekraft eller buljong

ca. 1/2 ts. kebabkrydder

ca. 1/2 ts. svart pepar

ca. 1 ts. aromat

ca. 1 ts. salt

1-1,5 l vatn

Olje til steiking

Smak til med sukker

Bland hakka paprika, lauk, tomat og kvitlauk med kjøkkenmaskin eller stavmiksar. Tilsett krydder. Hell blandinga over i ein varm kasserolle, tilsett vatn og kok opp. Ha i tomatpureen, før du let sausen småkoke i ca. fem minutt.

Tips: Paprikasausen smakar best etter å ha stått litt. Til dømes kan du sette sausen i kjøleskåp over natta, og varme han opp att før servering.

Hallingdølen får servert ein av dei mest typisk bulgarske rettane på menyen - svinekjøtkake fylt med ost, servert med paprikasaus. Leo har kalla retten «Bjørnelabb» - høveleg nok. Foto: Caroline Utti
På menyen står både små og store rettar. Og ikkje minst søte fristelsar, som marinerte fiken med vaniljeis og valnøtter. Foto: Caroline Utti
Bulgarsk pannekake med stekt kylling, paprika, sjampingjong og lauk. Retten har vorte svært populær blant lokale gjestar. Foto: Caroline Utti
Bedriftene på Dagens Næringsliv si Gaselle-liste er blant landets raskest veksande og mest vellykka bedrifter. Med på flyttelasset frå Hønefoss hadde Leo og Færi to Gaselle-sertifikat. Foto: Caroline Utti
Den såkalla gamle-banken i Flå har også husa mellom anna lensmannskontor og fotpleie. Då Leo og Færi tok over i oktober 2018, gav dei bygget eit realt ansiktslyft. Foto: Caroline Utti
Kelim er namnet på ein type orientalske, flatvevde teppe - og teknikken som brukast for å veve dei. Foto: Caroline Utti